Fundusze europejskie jako źródło finansowania działalności gospodarczej

2009-08-22

Obecna pozycja Polski na arenie międzynarodowej daje szanse Polakom na rozwój przedsiębiorstw nie tylko z źródeł własnych bądź wparcia ze strony Państwa, lecz również dotacji z źródeł zewnętrznych, jakim jest Unia Europejska. Firmy maja możliwość korzystania z dotacji i subwencji na m.in. na zakup maszyn, programów, dofinansowanie, ułatwienie dostępu do nowych technologii, wykorzystanie możliwości Rynku Wewnętrznego, wsparcie na inwestycje dla firm, które chcą podnieść swój poziom konkurencyjności na rynku jak również Pożyczka na innowacje na wdrożenie inwestycji, oraz wiele innych działań wspomagających rozwój przedsiębiorstwa. Celem pracy jest charakterystyka źródeł finansowania przedsiębiorstw z kapitałów własnych oraz obcych. W pracy zostaną omówione programy pomocowe oraz instytucje wspierające rozwój przedsiębiorstw w Polsce oraz proces wdrażania dokumentacji potrzebnej na realizacje projektu dofinansowania na przykładzie Sektorowego Programu Operacyjnego „Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw”. Praca składać się będzie z trzech części. W pierwszej zostanie wyodrębniona charakterystyka źródeł finansowania działalności przedsiębiorstwa pokazująca podział na finansowanie własne i obce. W drugiej części została przedstawione i omówione wybrane programy i fundusze strukturalne oraz wybrane instytucje wspierające rozwój przedsiębiorstw w Polsce. Można będzie, zatem w tej części uzyskać informacji dotyczących programów pomocowych oraz instytucji wspierających rozwój przedsiębiorstw w Polsce. W trzeciej analitycznej części zostanie przedstawiona procedura składania dokumentacji potrzebnej do uzyskania dofinansowania ze funduszów Unii, poprzez kryteria, które przedsiębiorstwo winno spełnić po podpisanie wniosku i za tym idące korzyści. Przedsiębiorstwa prowadząc działalność gospodarczą wykorzystują kapitał pochodzący z różnych źródeł, które są bardzo zróżnicowane pod wieloma względami. Optymalny dobór kapitału wymaga określenia bieżących i przyszłych potrzeb finansowych firmy. Oprócz tego niezbędna jest też wiedza dotycząca różnic pomiędzy poszczególnymi źródłami finansowania. Planując skorzystanie z różnych form pozyskania kapitału w pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę jego dostępność dla podmiotów gospodarczych. Wybierając źródło finansowania należy również uwzględnić: • szybkość pozyskania kapitału • zabezpieczenia zwrotu kapitału, • wartość kapitału, o który się ubiega przedsiębiorca, • koszt pozyskania kapitału, • stopień ryzyka związanego z pozyskaniem kapitału z danego źródła, • okres i harmonogram zwrotu kapitału, • stopień zagrożenia przejęciem kontroli nad firmą . Zestawienie wszystkich źródeł finansowania nosi nazwę struktury finansowania firmy i jest ujmowane w bilansie przedsiębiorstwa. Zgodnie z zapisami ustawy o rachunkowości źródła finansowania ujmuje się w pasywach w bilansie i wyróżnia następujące pozycje: • kapitały (fundusze własne), • rezerwy, • zobowiązania długoterminowe, • zobowiązania krótkoterminowe i fundusze specjalne, • rozliczenia międzyokresowe . W literaturze przedmiotu wyróżnia się finansowanie wewnętrzne i zewnętrzne. Kryterium podziału kapitałów może być źródło ich pochodzenia – wyróżnia się, zatem finansowanie własne i obce. Finansowanie wewnętrzne powstaje w ramach podmiotu gospodarczego i stanowi wartość wytworzoną przez przedsiębiorstwo. Kapitał będący do dyspozycji firmy wzrasta bez dopływu środków z zewnątrz . Proces ten nazywany jest samofinansowaniem i oznacza finansowanie działalności zatrzymanym zyskiem, który jest różnicą między zyskiem po opodatkowaniu i kwotą wypłaconych dywidend. W ujęciu pojedynczego podmiotu samofinansowanie to ta część zysku netto, która zostaje przekazana w przedsiębiorstwie na kapitał zapasowy lub tzw. niepodzielny zysk netto . Drugim sposobem finansowania wewnętrznego jest zwolnienie kapitału, które odbywa się poprzez zmiany w strukturze majątku (sprzedaż zbędnych składników majątku, przyspieszenie obrotu kapitału, finansowanie inwestycji z odpisów amortyzacyjnych). Wewnętrznymi źródłami finansowania, w przypadku małych firm, nieposiadających osobowości prawnej, są zwykle środki właściciela (właścicieli) firmy inwestowane w działalność w momencie jej zakładania oraz wypracowane środki przez firmę w trakcie jej funkcjonowania. W przypadku firm jednoosobowych i spółek cywilnych (w szczególności prowadzących uproszczoną księgowość) występuje problem rozdzielenia środków posiadanych przez firmę od środków posiadanych przez właściciela. Dlatego też za wewnętrzne źródła finansowania można tu uznać wszystkie sposoby finansowania, które nie angażują kapitału osób trzecich (poza właścicielami firmy) . W przypadku firm posiadających osobowość prawną, za wewnętrzne źródła finansowania uważa się środki wypracowane przez firmę w trakcie prowadzenia działalności. Sposoby pozyskiwania środków: • przekształcenia majątkowe - zmiana struktury majątku w wyniku: • finansowania dodatkowych i okresowych inwestycji z odpisów amortyzacyjnych, • przyspieszenia obrotu kapitału, • w drodze zmniejszenia majątku przez racjonalizację i sprzedaż zbędnych elementów zasobów majątkowych przedsiębiorstwa. • kształtowanie kapitału - tworzenie długookresowych rezerw i zatrzymanie zysku w przedsiębiorstwie, czyli nie wypłacenie akcjonariuszom lub udziałowcom reszty zysku pozostającego po opodatkowaniu . Finansowanie zewnętrzne polega na pozyskiwaniu środków z otoczenia przedsiębiorstwa. Poziom zapotrzebowania na ten rodzaj kapitału określają następujące czynniki: potrzeby w zakresie inwestycji w rzeczowe aktywa trwałe, poziom efektywności finansowej prowadzonej działalności, polityka dywidend, zobowiązania finansowe obciążające przyszłe okresy, wysokość odpisów amortyzacyjnych . Potrzeby w zakresie inwestycji w rzeczowe aktywa trwałe pojawiają się skokowo w momencie, gdy dotychczasowe składniki majątku nie są w stanie zaspokoić aktualnych potrzeb produkcyjnych. Poziom efektywności finansowej prowadzonej działalności oznacza, iż, wypracowane zyski stanowią źródło własnego finansowania działalności; im są one wyższe, tym zapotrzebowanie na kapitał z zewnątrz jest mniejsze. Polityka dywidend - wypłata dywidend następuje z zysku, im te wypłaty są wyższe, tym większa może być skala zapotrzebowania na zewnętrzne źródła finansowania. Zobowiązania finansowe obciążające przyszłe okresy są efektem zaciągniętych wcześniej kredytów, pożyczek, leasingu finansowego itp., na obsługę, których potrzebne są określone nakłady finansowe. Wysokość odpisów amortyzacyjnych - amortyzacja jest kosztem, który nie powoduje wydatkowania środków pieniężnych. Im odpisy amortyzacyjne są wyższe, tym mniejsze potrzeby korzystania z zewnętrznych źródeł finansowania. Finansowanie zewnętrzne charakteryzuje się tym, że przedsiębiorstwo otrzymuje środki finansowe - kapitał, spoza przedsiębiorstwa. Finansowanie działalności przedsiębiorstwa kapitałem własnym zwiększa jego płynność i stabilność finansową. W większości form prawnych przedsiębiorstw wniesiony kapitał jako własny nie podlega zwrotowi w okresie funkcjonowania przedsiębiorstwa, dlatego też obok trwałej podstawy jego finansowania jest również gwarancją dla wierzycieli. Wysokość kapitałów własnych informuje wierzycieli, do jakiej kwoty firma będzie zdolna ponosić konsekwencje finansowe w razie wystąpienia strat . Od kapitału własnego nie przysługują odsetki, lecz prawo do udziału w zyskach. Ta cecha ma szczególny walor w przypadku trudnej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, kiedy występują trudności z pozyskiwaniem kapitałów zewnętrznych, a przedsiębiorstwo finansuje swoją działalność przede wszystkim funduszami własnymi, jak to ma miejsce w większości małych przedsiębiorstw . Kapitał własny w porównaniu do kapitału obcego jest jednak mało elastyczny i nie zawsze przynosi oczekiwane korzyści dla właściciela. W zależności od formy prawnej i warunków umowy współwłaściciel uczestniczy lub nie w stratach przedsiębiorstwa. Zawsze straty uszczuplają kapitał własny . Wśród kapitałów obcych można wyróżnić : kredyty bankowe, pożyczki, zobowiązania wobec dostawców, budżetu, pracowników i inne. Kapitał obcy pełni jedynie funkcję roboczą. W porównaniu do finansowania kapitałem własnym, finansowanie kapitałem obcym jest znacznie bardziej elastyczne. Umożliwia ono realizację przedsięwzięć, które przekraczają własne możliwości finansowe przedsiębiorstwa, wpływa na obniżenie obciążeń podatkowych i podwyższenie rentowności kapitału własnego . Odsetki od kapitału obcego zaliczane są do kosztów uzyskania przychodów, wiec zmniejszając podstawę opodatkowania obniżają poziom podatku dochodowego. W przypadku kapitału własnego, właściciel nie otrzymuje odsetek od wniesionego kapitału, lecz uczestniczy w podziale zysku. Jeżeli jego udział w zysku potraktować jako zapłatę za wniesiony kapitał, to owa zapłata podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym . Kapitał obcy przy spełnionych określonych warunkach podwyższa również rentowność kapitału własnego. Zjawisko to tłumaczy efekt dźwigni finansowej. Pozytywne efekty dźwigni finansowej występują, jeżeli koszt kapitału obcego jest niższy od kosztu kapitału własnego. Oznacza to, że wzrost udziału kapitału obcego w finansowaniu firmy będzie przynosił wzrost stopy zyskowności jej kapitałów własnych, dopóki rynkowa stopa procentowa będzie niższa od rzeczywistej stopy rentowności . W przeciwnym wypadku korzystanie z obcych źródeł kapitału będzie powodowało obniżenie efektywności ekonomicznej przedsiębiorstwa. Wraz ze wzrostem zadłużenia rośnie jednak ryzyko przedsiębiorstwa. Kapitał obcy oddawany jest przedsiębiorstwu na określony czas, po którym musi ulec zwrotowi zazwyczaj wraz z odsetkami, niezależnie od sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Ponadto pozyskanie obcego kapitału wymaga często spełnienia szeregu warunków, udzielenia gwarancji i zabezpieczeń. Wierzyciel, którym najczęściej jest bank, udziela kredytu lub pożyczki na podstawie szczegółowej analizy wniosku kredytowego lub pożyczkowego, ponadto może żądać dodatkowego zabezpieczenia lub gwarancji, na przykład w postaci przyznania wierzycielowi praw do zmiany długu na udziały kapitałowe. Charakterystycznym dla kapitału obcego jest również wzrost jego ceny w miarę wzrostu zadłużenia przedsiębiorstwa. związane jest to ze wzrostem ryzyka, ponieważ im wyższy współczynnik zadłużenia w przedsiębiorstwie tym wyższe ryzyko działalności, które bezpośrednio wpływa na koszt kapitału. Zbyt duży udział kapitału obcego w finansowaniu działalności przedsiębiorstwa może prowadzić do uzyskania przez wierzyciela pewnych uprawnień względem przedsiębiorstwa. Mogą one polegać na przyznaniu wierzycielowi prawa do wglądu w sytuację finansową przedsiębiorstwa a w skrajnych przypadkach na delegowaniu osób wyznaczonych przez wierzyciela do organów kierowania przedsiębiorstwem lub jego kontroli . Roszczenia wierzycieli są zawsze regulowane przed roszczeniami właścicieli.
SABINA GRZELKA